RSS

Dodenherdenking

04 May

Om in de tijdgeest van Dodenherdenking te blijven: twee brieven uit de oorlog, van families die er qua geloof buiten stonden, maar er natuurlijk middenin zaten.
De eerste is van een de getrouwde dochter die haar ouders schrijft, de tweede van die ouders. De brieven dateren van verschillende momenten, zijn geen antwoord op elkaar. Ik heb de spelling van nu gebruikt.

“Vlaardingen 25 Febr ‘41

Liefste vader en moeder,

‘k Zal er maar eens even de tijd voor nemen om terug te schrijven. Want ik heb het druk. De dagen vliegen voorbij en dan is er dit en dan weer dat. Tante Saar zodoende ook vergeten en Ome Dies wist ik niet. Als er zich nog eens zoiets voordoet moeder, moest jij maar een bloemetje voor me bestellen in Goes, want jij hebt op ’t ogenblik niet zo veel aan je oren als ik.
Ik breng Tonnie en haal hem op de fiets van z’n school. Hij voelt er zich thuis of hij er altijd geweest is. ’t Is een lust om hem zo te zien genieten, maar ’t is voor mij een hele toer want hij is zwaar hoor en ’t is een heel eind. Jo zal misschien wel al geschreven hebben. Hij stond Vrijdagmiddag 12 uur onverwacht voor onze neus. Dadelijk mee aangepapt dat begrijp je. Zondagavond weer weg. ’t Was gezellig. Het is z’n plan de Paasvakantie bij ons door te brengen vanwege het werken aan zijn examen. Toontje bracht al 2 prenten mee, die hij zelf geplakt heeft. Een sluit ik hierbij in voor Oma Moeder.
Er worden hier verschrikkelijk veel mensen weggehaald. Maandag 43. Dinsdag ook weer. Waarvoor weet ik niet. Ze mochten niet eens afscheid nemen en zonder bagage of verschoning weg.
Adje is weer helemaal beter. Oma Vos maakt het ook zo goed en heeft nog steeds in kwartiezuing.
Jo vertelde dat vader naar Den Haag ging en misschien nog aan koren maar niet gezien.
Wanneer ga je naar Frankrijk vader? Schiet maar gauw op, want ’t is zo ’n beetje de stilte voor de storm denk ik.
Vanavond is ’t hier weer bijeenkomst.
Ik zal zeker wat rozijnen sturen, voor een papa heer tegelijk en dan geef je ze zelf maar, alsjeblieft moeder we verrekenen het later wel. De jas zal ‘k betalen, maar ‘k weet niet goed meer hoeveel het was. Misschien weet Adje het wel. Nu geliefden, tot de volgende keer. Houdt je taai. Veel liefs van ons allen en van jullie Ma
Ps Er is hier nog een klant die naar oester vroeg. Waarschijnlijk Honders. Zijn er nog?”

“Yerseke, Woensdag n.m. 7 uur 27/4, 1944

Lieve Allemaal,

Jullie brief van 5 Sept ontvingen we 12 Sept we hebben helemaal niet meer teruggeschreven omdat we hoorden, dat vervoer enz gestaakt was. Nu horen we echter, dat af en toe nog enkele brieven per fiets etc vervoerd worden, dus wagen wij een kans. We maken het gelukkig best hoor, zitten midden in het krijgsrumoer, veel gevlieg, afweer een vliegtuig neergekomen in de moer, nogal wat bommen op de Laren en omgeving. Ook één op de put van ons (duikersluis) en +_ 12 meter steiger weggeslagen, 3 huizen schuttershof, een paar loodsen en de helft van de loods (kuiperij Blieck en onder aan de dijk bij Ome Bram alle ruiten kapot. Elektriciteit al meer dan 3 weken kapot, waterleiding idem, gas slechts van 7 tot 9 uur ’s m. en 10 t 1 uur ’s middags en ’s avonds van 5 tot 7 uur dus zitten we bij een petroleumlamp daar we gelukkig nog wat olie hebben. Enorm veel is hier uit Frankrijk en België gepasseerd via Vlissingen en Hoedekenskerke bij Kole woont in Baarland en houdt ’t spreekuur te Kwadensdamme een bom van 2000 kg bij het kerkhof verwoeste zijn huis dwz plafond spreekkamer naar beden en grote scheur in ’t huis. Kole is vorige week even geweest. Hier was slechts één dode de vrouw van Gerrit Bos 83 jaar oud en voorts nog enkele gewonden. In Breskens 110 dood en 45 gewond (een zoon van Hovestad (Dirk) die vroeger monteur was bij Reitsma was daar ook bij de doden in Breskens, ook Axel, Vlissingen, Biggekerke enz moeten nogal doden gevallen zijn door bombardementen.
Er is hier veel fruit afgestormd en verder is het nu niet te vervoeren, dus kun je plenty krijgen. Ik hoop, dat de brief jullie mag bereiken. Veel kussen en beste wensen en groet je liefh vader.
Uitgezonderd boter gaat het met het eten goed hier.

(zelfde papier)

Lieve Allemaal, Je vader heeft zo wat alles geschreven. Hoe gaat het jullie? Wellicht ontvangen je deze brief wel niet maar we proberen maar eens. Gisteren is er een auto uit Rilland gereden naar Schiedam om geul en naar Vlaardingen om boter. Die is hier voor geen f100 te krijgen. Ik eet vet met olie en melk door elkaar en je vader een beetje van de karn. Aardappelen en groente hebben we genoeg. Overige levensmiddelen zeer schaars. Alles ligt stil. Geen school geen kerk. Ieder ogenblik jagertjes waar de afweer op schiet. Er heeft hier ook van dat zware met als in Vlaardingen gestaan maar daar er geen elektries is is het nu weg. We zitten met een petroleumlamp. Vannacht weer veel jagertjes: ook nog een bom in ’t gat waar mossels liggen gegooid. Wat heeft dat nou voor nut. ’s Nachts overal lichtkogels maar ik kom er niet voor uit ‘t bed. We hebben een paar keer het benauwd gehad toen de boten in de kaai beschoten werden. Bram slaapt nu weer thuis. ’t Schiet slecht op hè! Ik denk dat we er nog voor eerst niet vanaf zijn. De gasfabriek heeft nog voor 2 weken kolen. De kolenhandelaars hebben heuse kolen aan de bakkers moeten afstaan. Kunnen jullie Jo bereiken stuur dan de brief maar door. We zitten hier afgesloten voor de buitenwereld. Wat denk ik dikwijls aan jullie en kijk dan maar naar de foto. Je bent wel in tijd geweert. Ik zorg zo een beetje voor het eten maar ben gauw moe. Zou Dirk niet per fiets naar hier komen? Ik zie Lee wel eens voorbij komen. Door binnen wegen is het van af Bergen op Zoom wel te doen. De Rotterdamsche bank is in weken niet geweest zo dat velen bijna zonder geld zitten. Wij kunnen gelukkig bij Gerard van Oosten voorschot krijgen omdat we daar stukken gekocht hebben. Nu geliefden in gedachten veel kussen en omhelzingen ook voor de jongens. Hopende op een spoedig wederzien. Wat zou dat een vreugde zijn. Bogaards hoort zeker ook niks uit Zuudrande? Verleden week reed er nog een vrachtwagen voor bij met D waar op stond de Hullens Zuudrande. Er wordt ook hier alles weg gehaald wat rijbaar is. De dr en zuster rijden met een rode kruis vlag aan hun fiets. Nogmaals het beste toegewenst. Je liefh moeder
Tante Saar geeft een brief van Jan uit Den Haag ontvangen van 7 Sept”

 

In the timespirit of Holocaust memorials, here are two letters that were written during the war, by families that were, religionwise, outsiders, but even still they were part of the picture as a whole.
The letters are written by a married daughter to her parents, and a letter of her parents to her. The letters are of two different occasions, they are not a response to one another. It’s just two random moments during the war. I did apply today’s spelling to the letters. I used the original Dutch names of the places where things happened.
I chose to share them as they give quite a powerful image of how things were at the time. 

‘Vlaardingen, 25 february ’41

Dearest Mom and Dad,

I will finally take the time to write back. Because I’m quite busy. The days fly by and then this happens and then that. Aunt Saar I forget and I didn’t know about Uncle Dees. If something like that happens again, mother, you should order some flowers from me in Goes, because you’re not so busy as I currently am.
I bring Tonny and get him off school by bike. He feels at home like a fish in water. It’s so good to see him quite so happy, but it’s quite a tour and he’s quite heavy, so it is quite some work to get him there. Jo may have written to you by now. He unexpectedly appeared on Friday, 12 o’clock. Immediately did a catchup, you’ll understand. Sunday evening gone again. It was a good time had. He plans to spend his Easter holiday with us to work for his exams. Tonny has already presented us with two imprints he made himself. I’ll add one to this letter for Grandmother Mother.
There are huge amounts of people being collected here. Monday 43. Tuesday again. I don’t know what for. They weren’t even allowed to say goodbye, or pack some luggage or any refreshments.
Adje is much better again, up to shape. So is grandma Vos.
Jo told that father is going to Den Hague.
Are you still going to France, father? You should make a hurry with it, because it’s the quiet before the storm, I think.
Tonight there will be another meeting.
I will send you some raisins, mother, we will make the bill up later, it’s no problem really. I will also pay for the coat, but I can’t remember quite how much it cost? Maybe Adje knows. Well, hope to see you soon my loves. Stay strong. Love from all of us and you Maatje.
ps.s there was someone here asking for oysters. Are there any left?’

‘Yerseke, Wednesday afternoon 7PM 27/4, 1944

Dear All,

Your letter from September 5th we received the 12th Sept we haven’t written because we had heard that transportation etc had been discontinued. But now we heard that every once in a while, letters are being delivered by bike and so, we are taking a chance aswell.
We are thankfully quite alright, are in the middle of the martial noise, many planes, one got down somewhere close, quite some bombs on Laren and surroundings. Also one on a well of ours (diver lock) and about 12 meters of pier gone and 3 houses of Schuttershof, a few storage rooms and half the storage (coopery Bliecker and under the dike at Uncle Bram all the windows went bust. Electricity has been down for three weeks already, just like water and we only have gas from 7 to 9 AM and 10 to 1 at noon and from 5 to 7PM at night, so we’re seated with a paraffin lamp as thankfully we still have a bit of oil. Very much here has passed from France and Belgium through Vlissingen and Hoedekenskerke. Kole lives in Baarland and keeps his doctor’s practice in Kwadensdamme. A bomb of 2000 kilograms on the cemetery destroyed his house: the ceiling of his office came down and landed in the waiting room. Kole did visit for a bit last week. There was only one dead here, the wife of Gerrit Bos, aged 83 years, and some wounded. In Breskens 110 deaths and 45 wounded (a son of Hovestad (Dirk) who used to be a machenic at Reitsema. In Breskens, Axel, Vlissingen, Biggekerke etc should have lots of death victims due to the bombarnements. Lots of fruits have been blown off the trees and there’s no way to transport them right now, so they are easy to get a hold on. I hope this letter reaches you. Many kisses and well wishes, your loving father.
except for butter we are doing well here.
(same paper)
Dear All,
your father has written nearly all already. How are you doing? You might not receive this letter, but we thought we just try. 

 

 

Advertisements
 
Leave a comment

Posted by on May 4, 2016 in Daily life, Uncategorized

 

Tags: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: